Interview Intermediar

Beroepen en Functies

Klassikaal lesgeven heeft weinig zin, zegt hersenwetenschapper Harold Bekkering

Harold Bekkering wil het taal- en rekenprobleem bij kinderen oplossen met individueel aangepast onderwijs, gebaseerd op onze kennis van de hersenen. Ondanks de logica van zijn ideeën vindt hij weinig gehoor. ‘Onderwijskundigen houden me liever buiten de deur als hersenwetenschapper en buitenstaander.’

Bekkering, een internationaal vermaarde, bevlogen hersenwetenschapper, sprak ooit lovend over de iPad-scholen. Die gingen echter failliet. Was dat een verkeerde inschatting? ‘Nee, zeker niet’, aldus Bekkering. ‘Ik zei erbij dat je het wel goed moet uitvoeren. Het begint allemaal met visie op onderwijs en daarop heb ik initiatiefnemer Maurice de Hond niet kunnen betrappen. Ik ben wel voorstander van meer gebruik van ict in het onderwijs, maar doelgericht en specifiek.’

Ook daarover nemen sceptische geluiden toe. In hoeverre is ict een geschikt middel om beter te onderwijzen?

‘Er zijn veel goede onderwijsideeën, maar de meeste worden slecht uitgevoerd. Ik heb zelf nog op een Middenschool gezeten, een middelbare school voor alle leerniveaus door elkaar. Prachtig idee, maar in mijn praktijk een ramp. Voor de iPadscholen geldt hetzelfde. Ict is bijvoorbeeld heel geschikt voor het leren van rekenen en taal. Daar ben ik zelf actief mee bezig.’

Waarom helpt ict daarbij?

‘De kern van predictieve theorieën over lerende hersenen is actieve waarneming van informatie vanuit de huidige kennis van de individuele leerling. Gepast aanbieden kun je van een docent met 25 leerlingen niet verlangen zonder adequate ondersteuning van ict. Leren verloopt bij ieder kind anders. Het huidige klassikaal lesgeven heeft weinig zin.’

Dat is een drastische conclusie.

‘Maar wetenschappelijk onderbouwd. En iedereen kan het ervaren. In de dagelijkse omgang gaat iedereen heel verschillend om met informatie. Je hebt vaak ieder een totaal subjectieve waarneming van een vergadering, conversatie, boek of film. Een woord betekent nooit letterlijk hetzelfde voor twee mensen. Het woord koe krijgt betekenis naar gelang je ervaring, kennis en manier van verwerken in je hersens.’

Wie is Harold Bekkering?
19 oktober 1965: Geboren te Oldenzaal
1980 – 1985: Atheneum, Nederrijn College Arnhem
1985 – 1990: Master psychologie, Radboud Universiteit
1989 – 1990: Onderzoeker, TNO
1991 – 1995: Proefschrift bewegingswetenschappen, Universiteit Maastricht
1995 – 2001: Max Planck-Instituut voor psychologisch onderzoek, München
2001 – 2002: Hoofddocent experimentele psychologie, Universiteit Groningen
2002 – heden: Hoogleraar cognitieve psychologie, Radboud Universiteit
2008: Medeprichter van Donders Institut for Brain, Cognition and Behaviour
Verder: Diverse functies bij KNAW en NWO, publicaties in vele tijdschriften, waaronder Nature en Science, Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw (2017)

Een koe is geen koe?

‘Nee. Leef je tussen de koeien, dan heb je een heel ander beeld dan de consument die vleeswaren koopt, of een vegetariër, of een veganist die ook de melk niet blieft. Mijn zoon vond als kleuter de koe zijn lievelingsdier. Tot hij in het echt een koe van dichtbij zag en schrok van de grootte en de hardheid van de huid.’

Alles is subjectief, zie de pogingen om de verkiezingswinnaar te duiden?

‘Ja, voor de hersenen bestaat er niet zoiets als de wereld an sich. Alle indrukken zijn individueel en de verwerking van waarneembare informatie tot concepten maakt het nog individueler. Maar zelfs de waarneming van basale kleuren verschilt.’

Moet je dan juist niet met socialisatie, zoals in klassikaal onderwijs, proberen om een gemeenschappelijke basis te creëren en te voorkomen dat er nog meer fragmentatie en conflicten komen in de samenleving?

‘Ik sta niet voor het bevorderen van die fragmentatie en individualisme. En ben er al helemaal niet voor dat elke leerling de hele dag zijn eigen ding doet op de iPad. Juist de sociale omgang moet je nog meer trainen, het van elkaar leren, met en zonder iPad. Nee, bij ict heb ik het over vaardigheden als rekenen en taal leren, aangepast aan de leerling en de manier waarop hersenen taal en cijfers verwerken.’

Waarom juist dat?

‘Ik maak me grote zorgen. Al 15 procent van de kinderen verlaat de basisschool met tekortschietende lees- en/of rekenvaardigheid, en dit gaat waarschijnlijk toenemen. Met goede programma’s kun je dit tegengaan. Ik wil het taal- en rekenprobleem oplossen en iedereen op een goed niveau onderwijzen.’

Hoe?

‘We gebruiken leermechanismen zoals kennis over taal in de hersenen, het inzetten van het lichaam, sociaal leren en het aanpassen aan het individuele niveau. De methode werkt sneller en effectiever, maar ook socialer door veel samen te werken. Waardoor kinderen niet meer de helft van hun schooltijd met taal en rekenen bezig zijn. We kunnen dan in de taalles aandacht geven aan hoe mooi het is om een (strip)boek te lezen, of om goed te leren luisteren en argumenteren.’

Wat moet je dan nog leren?

‘Minder feitjes, maar meer de grote lijnen, en de diepte ingaan aansluitend op de interesses van kinderen. Met levendige middelen zoals video en fantasierijke boeken. Het onderwijs wordt dan betekenisvol en veel boeiender en effectiever. Je ziet dat met Engels, waar kinderen al heel jong goed in kunnen zijn door het spelen van Minecraft of karaoke met YouTube.’

Collega’s als Paul Kirschner en uw Nijmeegse collega Anna Bosman vinden van niet. Het debat is heftig, worden jullie het nog eens?

‘Zij staan voor expliciete directe instructie en ik meer voor explorerend leren vanuit individuen. Ze geloven meer in collectieve kennis. Het debat kent inderdaad te veel emotie en wordt niet open gevoerd. Ik word op Twitter regelmatig aangevallen, maar mijn poging tot een openbaar debat in bijvoorbeeld De Balie vindt geen gehoor.’

Draagt u wel bij aan Curriculum.nu van de docenten zelf?

‘Nee, niet direct helaas. Ik heb er wel input voor geleverd in een hoorzitting in de Tweede Kamer. Ik volg het een beetje, maar ja… Je hebt veel mensen met een mening over onderwijs. Naar enkelen wordt geluisterd. Onderwijskundigen houden me liever buiten de deur als hersenwetenschapper en buitenstaander.’

Docent wordt coach
‘Een docent zal coach worden, zoals op de Agora-scholen in Nijmegen en Roermond. Het werkplezier van de coaches daar is hoger dan van de gemiddelde traditionele docent, ondanks werkdruk door veel reflectie. Leerlingen beginnen vaak al jong een bedrijfje of gaan onderzoeken, aansluitend op interesses. In één keer worden ze enthousiast over het geven van een hockeyclinic, of het opzetten van een tiny-housebedrijf.’ Is dat nog geschikt als voorportaal voor de universiteit? ‘In elk geval exploreren ze vroeg hun interesses zodat ze meer zelfinzicht krijgen. En moeten ze dan naar de universiteit? Ik vind dat veel te veel mensen naar de universiteit gaan. Kinderen hebben al een onderzoekende houding vanuit zichzelf. Ik ben voorstander van een brede scholing voor iedereen, maar met veel verdieping, zie ook het succes van University Colleges. Elitair, maar inhoudelijk heel mooi. Daarna kun je je vanuit een beroepskeuze verder ontwikkelen. Een leven lang leren wordt de toekomst.’

Terecht?

‘Nee, neem het heftige debat over de beste rekenmethode. Verdiep je je in hersenwetenschap, dan zie je dat je getallen op drie manieren verwerkt: talig, abstract en analoog. Bij het getal 7 zie je een symbool, je leert er een woord bij en dat het zeven eenheden zijn. Een neuraal netwerk verbindt die drie. Daar kun je met je methode heel goed op inspelen. Daar ga ik nog een programma voor maken, maar eerst het taalprogramma goed maken.’

En niet meer toetsen?

‘Dat gaat ervan uit dat iedereen hetzelfde is. Met uniforme toetsen en diploma’s geven we daar vorm aan. Dat staat haaks op de verschillen tussen mensen. Religie doet er niet meer toe, maar we klampen ons wel aan onderwijsdogma’s vast. Punten interesseren mij niets. Mijn dochter ging naar het vwo en mijn zoon ging naar het vmbo en vroeg: waarom ga ik minder leren? Dat is bij voorbaat demotiverend. Hoe kunnen we een wereld hebben waarin we kinderen op 12-jarige leeftijd indelen op cognitieve prestaties?’

Bron: https://www.intermediair.nl/beroepen-functies/onderwijs/harold-bekkering-onderwijs?utm_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F